1 dolar z Wysp Pitcairn

Należące do Brytyjskiej Wspólnoty Narodów Pitcairn to miejsce niezwykłe. Skupisko czterech wysp, z czego tylko jedna jest zamieszkała, leży na samym środku Oceanu Spokojnego – w podobnej odległości do Nowej Zelandii i wybrzeży Ameryki Południowej. Do XVIII wieku teren dziewiczy, niezamieszkały i nie oznaczany na mapach. Skolonizowany całkiem przypadkiem przez zbuntowaną załogę okrętu HMS Bounty, która szukała bezpiecznego schronienia przed brytyjskim wymiarem sprawiedliwości.

Badania dowodzą, że na tych wyspach ktoś jednak bywał już wcześniej – podejrzewa się o to Polinezyjczyków, zamieszkujących oddalone o ok. 500 km wyspy Mangareva. Świadczą o tym odkryte przez archeologów ziemne piece, narzędzia oraz kamienne bóstwa pilnujące miejsc kultu.

Wyspy Ducie i Henderson, wchodzące w skład archipelagu, odkrył już w 1606 roku portugalski żeglarz Pedro Fernandes de Queirós na służbie Korony Hiszpańskiej. Nie stworzono na nich osiedla i pozostały zapomniane aż do 1767 roku, kiedy to dostrzegł je zaledwie 15-letni marynarz Robert Pitcairn – syn majora Johna Pitcairna.

Pierwsi mieszkańcy pojawili się na wyspie w 1790 roku, a byli nimi wcześniej wspomniani buntownicy z HMS Bounty, dla których była idealnym schronieniem. Przybili oni do brzegu wraz z porwaną grupą Tahitańczyków – 6 mężczyznami, 11 kobietami i dzieckiem. W celu zatarcia śladów i utrudnienia ich odnalezienia, buntownicy spalili swój okręt – stąd nazwa zatoki Bounty Bay.

Pitcairn stała się kolonią brytyjską w 1838 roku. Życie na wyspie nie było łatwe, w związku z czym Korona zaproponowała 193-osobowej populacji przeniesienie na Wyspę Norfolk. 3 maja 1856 roku mieszkańcy wypłynęli ku nowym domom na pokładzie statku Morayshire. Nowe terytorium nie stało się wymarzonym rajem – pierwsza grupa mieszkańców powróciła na Pitcairn już po osiemnastu miesiącach,a w ciągu kolejnych lat do starego domu wracali kolejni koloniści.

Szczyt populacji nastał w 1937 roku, kiedy wynosiła ona 223 osoby; poprzedziło to falę emigracji ludności do Nowej Zelandii. Przez lata wyspa wyludniała się, a liczba mieszkańców oscyluje obecnie w okolicy pięćdziesięciu.

Wyspa Pitcairn stanowi zamorskie terytorium Wielkiej Brytanii; głową państwa jest królowa Elżbieta II, reprezentowana przez Gubernatora. Stanowisko to pełni każdorazowo Wysoki Komisarz w Nowej Zelandii. Nie ma on siedziby na wyspie, więc sprawami bieżącymi zajmuje się przewodniczący Rady Wyspy – po rewizji konstytucji w 1999 roku obowiązki te sprawuje burmistrz.

Przedstawiona moneta co prawda nie jest obiegówką, ale jest ważna z innych powodów. Pierwszy z nich jest taki, że pochodzi z najmniej zaludnionego terytorium świata – aktualnie liczba stałych mieszkańców waha się między 45 a 48 osobami. Po drugie jest to wyspa położona praktycznie po przeciwległej do naszej stronie globu – około 20000 km zarówno na wschód, jak i na zachód od Polski. Pitcairn jest szalenie ciekawym miejscem o awanturniczej historii. Podziw wzbudza to, że tak mała wspólnota oddalona od cywilizacji o setki kilometrów przetrwała tyle lat i pomimo nieudogodnień, cały czas ludzie ci chcą tam mieszkać pielęgnując lokalną tradycję i historię. Widoczna poniżej jednodolarówka upamiętnia 150. rocznicę uchwalenia pierwszej Konstytucji Wysp Pitcairn, które miało miejsce w 1838 roku. Niech nie zmyli nikogo niewielka ilość mieszkańców – nie była to ostatnia konstytucja, kolejne uchwalano w latach 1893, 1904, 1964, a ostatnią w 2010 roku.

Awers: Portret Elżbiety II

Rewers: HMS Bounty / 150-lecie podpisania Konstytucji

Rok: 1988

Okres emisji: 1988

Waga: 28,47 g

Średnica: 38,5 mm

Stop: Miedzionikiel

10 centów z Kajmanów

Ostatnia moneta z cyklu publikacji o Kajmanach. Jak informowałem w poprzednim wpisie, komplet składa się z czterech sztuk, a ja niestety posiadam tylko trzy – brakuje mi dwudziestopięciocentówki z żaglowcem. Właściwie to komplet składa się z 12 sztuk, gdyż każda moneta ma swoje trzy edycje, związane ze zmianami portretów królowej, ale o tym kiedy indziej, ponieważ do końca jeszcze nie mam wizji jak to traktować w odniesieniu do mojej kolekcji.

Tymczasem zachęcam do zapoznania się z 10 centami, które moim zdaniem są najładniejszym okazem z tego kompletu. Rewers przedstawia żółwia pływającego w morzu otoczonego charakterystycznymi kołami imitującymi fale – motyw wodnej toni znany jest również z australijskiej dwudziestocentówki z dziobakiem, co nie do końca jest dziełem przypadku. Mianowicie autorem obydwu rewersów jest ten sam człowiek – Australijczyk Stuart Devlin. Moneta ze stekowcem powstała już w roku 1966 (pierwsza emisja, wzorzec stworzony został po 1964 roku, gdyż wtedy rozpisano konkurs na projekt australijskiego bilonu). Kajmańska dziesięciocentówka jest co najmniej 6 lat młodsza i należy przyznać, że widać dojrzalszy styl oraz znaczny postęp umiejętności autora, który dzisiaj ma już prawie 83 lata, a jego sława obiegła całe Imperium Brytyjskie.

Awers: Portret Królowej Elżbiety II

Rewers: Żółw zielony/ Żółw jadalny

Rok: 2002

Okres emisji: 1999 - 2008

Waga: 3,45 g

Średnica: 21 mm

Stop: Stal platerowana niklem

5 centów z Kajmanów

Poprzedni wpis poświęciłem przede wszystkim historii, dzisiaj chciałbym skupić się na wątku walutowym. Na Kajmanach aktualnie obowiązującym środkiem płatniczym jest dolar kajmański (oznaczenia CI$ lub KYD), którego kurs jest sztywnie powiązany z USD w stosunku 1 do 1,227. Emitowany jest od 1972, kiedy to działalność rozpoczęła kolonialna Komisja Walutowa (od 1997 Cayman Islands Monetary Authority). Zastąpił używany na Wyspach poprzednio (w latach 1969 – 1972) dolar jamajski.

Kajmańskie dolary emitowane są w postaci czterech monet o nominałach 1, 5, 10 i 25 centów oraz banknotów o nominałach 1, 5, 10 i 25 dolarów (w 1981 roku podjęto decyzję o rozpoczęciu druku pieniądza papierowego o wartości 40 i 100 dolarów oraz 50 dolarówek w 1985), przy czym dolar dzieli się na 100 centów. Biciem kajmańskich monet zajmowała się początkowo w latach 1972 – 1977 Royal British Mint, kolejno w latach 1977 – 1984 produkcję przejęła Franklin Mint USA. Następnie wróciła do Royal British Mint i stan ten utrzymuje się do dnia dzisiejszego.

Prezentuje drugą z moich kajmańskich monet – 5 centów z najnowszej emisji. Niestety nie posiadam całego kompletu, ale postaram się to uzupełnić w najbliższym czasie. Warto wspomnieć również o dość ciekawych egzemplarzach wchodzących w skład srebrnej serii – od 50 centówki do 5 dolarówki będących przedstawicielami produktów numizmatycznych wydawanych przez władze Wysp. Są one w luźny sposób powiązanych z emisją obiegową i niejako stanowią kontynuację nominałów w bilonie.

Awers: Portret Królowej Elżbiety II

Rewers: Krewetka

Rok: 2005

Okres emisji: 1999 - 2008

Waga: 2 g

Średnica: 18 mm

Stop: Stal platerowana niklem

1 cent z Kajmanów

Dzisiaj Kajmany kojarzą się przede wszystkim z tropikalnym rajem i podatkową oazą. Niestety osobiście nie posiadam konta w żadnym z tamtejszych banków, a nawet gdybym miał, to i tak bym się do tego nie przyznał. Zdecydowanie łatwiej będzie ze mnie wyciągnąć informację o tym, że jestem właścicielem 3 okazów z tego regionu. W poprzednich postach prezentowałem pojedyncze monety z zakątków swobodnie rozrzuconych po naszym globie, dzisiaj chciałbym zapoczątkować pierwszą krótką serię dotyczącą jednego terytorium. Zasady się jednak nie zmieniają: najpierw garść informacji geograficzno – historycznych, później prezentacja – jeden wpis, jedna moneta.

Kajmany to zespół trzech wysp: Wielki Kajman, Cayman Brac i Mały Kajman położonych na Morzu Karaibskim na południe od Kuby i północny zachód od Jamajki. Odkryte zostały już w 1503 roku przez Krzysztofa Kolumba, który nadał im nazwę Tortugas (port. żółwie) z racji ogromnej populacji tych gadów pływających w okalających wyspy wodach. Obecną nazwę, którą posługiwali się mieszkańcy Jamajki nadał im sir Francis Drake w II połowie XVI wieku.

Niezamieszkałe wyspy były doskonałym schronieniem dla lokalnych piratów oraz poławiaczy żółwi. Brytyjczycy formalnie rozpoczęli kontrolę tych wysp dopiero w 1670 roku na mocy Traktatu z Madrytu, który przede wszystkim normował stosunki brytyjsko – hiszpańskie w akwenie Morza Karaibskiego. Wcielono je w skład terytorium Jamajki będącej pod brytyjskim protektoratem, co trwało aż do 1962 roku, w którym to Jamajka uzyskała niepodległość. W wyniku tych okoliczności Kajmany stały się samodzielną kolonią.

Tutejszej ludności trudniła się głównie rozbieraniem wraków statków, które osiadły na pobliskich rafach. Zajęcie to przyniosło splendor bohaterskim mieszkańcom wyspy, którzy 8 lutego 1794 roku uratowali konwój 10 statków kupieckich, który rozbił się w pobliżu wyspy Wielki Kajman. Dzięki szybkiej i sprawnej akcji udało się zabezpieczyć większość z przewożonych towarów oraz ograniczyć straty w ludziach do minimum. Legenda głosi, że na jednym ze statków płynął członek rodziny królewskiej, a król Jerzy III w zamian za uratowanie protegowanego krewnego postanowił nigdy więcej nie nakładać na tą kolonię podatków. Historia ta utrwaliła się dosyć mocno i jest podawana do dzisiaj, jednak historycy twierdzą, że niestety nie jest prawdziwa.

Moneta będąca w moim posiadaniu jest w stanie obiegowym, co bardzo dobrze widać na prezentowanym skanie. Egzemplarz ten pochodzi z drugiej edycji tego wzoru – pierwszy bity był w latach 1972 – 1986 i różnił się jedynie przedstawieniem królowej na awersie. (Jako entuzjasta monet z brytyjskimi monarchami planuję w niedalekiej przyszłości zamieścić osobny artykuł o wizerunkach władców brytyjskich na monetach w metropolii oraz koloniach).

Awers: Portret Królowej Elżbiety II

Rewers: Turdus ravidus (pol. drozd reliktowy) – gatunek wymarły

Rok: 1987

Okres emisji: 1987 - 1990

Waga: 3 g

Średnica: 16 mm

Stop: Brąz

2 pensy z Falklandów

Falklandy to wyspy położone na Oceanie Atlantyckim, oddalone o niecałe 500 km na wschód od wybrzeży Argentyny. Znane są również jako Malwiny – od ich hiszpańskiej nazwy Islas Malvinas. Zostały odkryte w XVI wieku przez angielskich żeglarzy, jednak na przestrzeni czasu przechodziły z rąk do rąk znajdując się pod władaniem Francuzów i Hiszpanów. Finalnie wróciły pod protektorat Wielkiej Brytanii, a od lat 20. XIX wieku stanowią punkt zapalny w stosunkach międzynarodowych z Argentyną, która rości sobie do nich pretensje.

Wyspy te zamieszkuje niecałe 3000 mieszkańców, mimo to posiadają i emitują własny pieniądz, który jest ściśle powiązany z funtem brytyjskim (kurs 1 do 1). W obrocie gospodarczym obydwie waluty funkcjonują równolegle. Podkreślić należy, że lokalne środki płatnicze terytoriów zależnych nie są oficjalnym środkiem płatniczym w Wielkiej Brytanii, jednak większość banków Korony nie robi problemów przy ich wymianie na funty brytyjskie.

Awers: Portret Królowej Elżbiety II

Rewers: Magelanka zmienna (łac. Chloephaga picta)

Rok: 1998

Okres emisji: 1998-1999

Waga: 7,12 g

Średnica: 25 mm

Stop: Stal węglowa z dodatkiem miedzi

5 centów z Wysp Cooka

Witam i zapraszam do lektury pierwszego merytorycznego posta.

Jako pierwszy chciałbym zaprezentować jeden z moich najnowszych nabytków – 5 centów z Wysp Cooka. Wyspy te leżą na Oceanie Spokojnym na wschód od Australii. Zostały odkryte już w XVI wieku przez Hiszpanów, James Cook odkrył je ponownie dopiero w 1773 roku nadając im nazwę  Hervey Islands. Swoją obecną nazwę zawdzięczają autorom XIX wiecznych  map. W 1901 roku zostały przekazane Nowej Zelandii, a od 1965 roku stanowią jej autonomiczne terytorium stowarzyszone. Kurs dolara Wysp Cooka (COK) wynosi 1 do 1 z dolarem Nowozelandzkim (obie waluty są oficjalnym środkiem płatniczym na Wyspach). Dolar dzieli się na 100 centów. W obiegu funkcjonują monety: 1, 2, 5, 10, 20, 50 centów i 1, 2, 5 dolarów oraz banknoty: 3, 10, 20, 50 dolarów.

Wyspy Cooka słyną z wielu wspaniałych edycji monet kolekcjonerskich wybijanych przez prestiżowe mennice jak New Zealand Mint czy The Pearth Mint. Wyróżniają się perfekcyjnym wykonaniem i dbałością o detale. Mnogość wydanych na przestrzeni lat serii powoduje, że można by ukierunkować swoją kolekcję tylko i wyłącznie na ten obszar świata. Emisje jednak nie ograniczają się jedynie do ciekawych edycji kolekcjonerskich, uwagę należy również zwrócić na monety o przeróżnych kształtach. Klasykiem już wydają się trójkątne dwudolarówki, czy jednodolarówki w kształcie rozety.

Awers: Portret Królowej Elżbiety II
Rewers: F.A.O. / Tangaroa – przedstawienie polinezyjskiego bóstwa mórz
Rok: 2000
Okres emisji: 2000
Waga: 4,43 g
Średnica: 24,05 mm
Stop: Stal platerowana niklem